در بخش پیشین گفته شد که هنر بنا به یک تعریف، اجرایی(=صورتی) از یک ماده است که نسبت به اجرا(=صورت)‌های دیگر همان ماده تأثیرگذارتر باشد. به تعبیر خلاصه‌تر، هنر عبارت است از صورت تأثیر گذار، و آنچه یک ماده را (اعم از رنگ، سنگ، صدا، زبان و...) به مرتبۀ هنر ارتقا می‌دهد، همین صورت تأثیرگذار است.نقطۀ اشتراک هنرها، صورت تأثیرگذار است و تفاوت آنها در ماده‌شان است. اگر صورت تأثیرگذار بر رنگ وارد شود، به هنر نگارگری می‌رسیم، اگر بر صدا وارد شود به هنر موسیقی می‌رسیم و اگر بر زبان وارد شود، به ادبیات می‌رسیم.

درباره پست مدرنیسم زیاد گفته و نوشته اند اما گمان می کنم هنوز این موضوع از ابهامات بسیاری به خصوص در حوزه ی داستان رنج می برد.بی آن که بخواهم سخن دیگران را در این مهم رد کرده یا زیر سوال ببرم،تلاش می کنم توضیحی به قصد روشن تر کردن جنبه های مبهم پست مدرنیسم ارائه دهم. سوال این است:اگر فرض کنیم در حال حاضر تفکیک اثر ادبی مدرن از آثار پیش مدرن امکان پذیر باشد، چگونه می توان اثر مدرن را از اثر پست مدرن بازشناخت؟پیچیدگی های این دو سبک تشخیص را گاه آن چنان دشوار می کند که ناقدین و هنرمندان توضیح ساده ای ارائه می کنند تا از پیچیدگی بیشتر جلو گیری کنند، برای مثال اصل سببیت در داستان یکی از همین توضیحات ساده است.

محمد بهارلو 
از زمان انتشار « کتاب مستطاب وغ‌وغ ساهاب» نوشتة صادق هدايت و مسعود فرزاد هفتادوچهار سال مي‌گذرد؛ کتابي که در ادب فارسي ، چه گذشته و چه معاصر، نظيري براي آن نمي‌توان يافت. « وغ‌وغ ساهاب» شامل سي‌وپنج « قضيه» است که يازده‌ تاي آن به وسيلة هدايت و يازده تاي ديگر به وسيلة فرزاد و بقيه اثر دست مشترک آن‌ها است، و چنان که فرزاد به تأکيد گفته است« قضيه» از اختراعات و ابتکارات هدايت بوده است. « قضيه» را در ادبيات معاصر مي‌توان ناب‌ترين نوع صورت ادبي به حساب آورد که« واقعيت » و « معنا» را از طريق متن ادبي عرضه و تشريح مي‌کند. هر قضيه يک« ژانر» ادبي است به شعر آزاد و نثر که مي‌شود آن را سريع يا حتي سرسري خواند و لذت برد.

انتظار شناسنامه شيعه است، هويت و اعتبار اوست. شيعه با انتظار زنده است و با انتظار معنا مي يابد. هر کس خود را شيعه مي داند بايد منتظر باشد. انتظار روايت عشق است. رمز پايداري و استقامت و حبل المتين همه آناني که مي خواهند با عشق زندگي کنند. پرشکوه ترين و سترگ ترين مفهوم بودن و رمز جاودانگي آناني که نمي خواهند جاهلانه بميرند. بي انتظار جهان مرده است و زندگي معنا و مفهوم خود را از دست مي دهد. بي انتظار چشمه ها خاموش مي شوند و کوه ها تاب ايستادن ندارند. بي انتظار بهار بي معناست، تابستان بي معناست، پاييز بي معناست، زمستان بي معناست، بي انتظار گردش آسمان ها و زمين بي معناست. انتظار هميشه جاري است، زلال و شفاف. از جنس رويش است، سبز؛ آري انتظار هميشه سبز است. انتظار را شاعران از گذشته هاي دور سروده اند، گويي انتظار از بهانه هاي سرودن بوده است.بسياري شعرهاي به جا مانده از روزگاران پيش در فصل انتظار است. انتظار همواره با اميدواري همراه بوده است و شاعران اين مهم را در آثارشان بيان کرده اند. توجه به مصلحي که روزي مي آيد و زمين را سرشار عدل و انصاف مي کند. کسي که هيچ کس مثل او نيست.

زهرا زاهدی
با ورود اسلام به ايران و فتح ايران توسط اعراب، آثار آن در ادبيات هم آشكار شد. در اشعار و متون ادبي، لغات و اصطلاحات عربي راه يافت. به تدريج قرآن و احاديث وارد متون و اشعار شد و تصوف و عرفان رواج يافت.
از همان دوران رواج مذهب شيعه، مسئلة «مهدويت» هم مطرح شد و پی آمدهای آن نيز مستقيم يا غيرمستقيم و خودآگاه يا ناخود آگاه وارد شعر شد. از نخستین قرن های هجري از نام «مهدي»، بيشتر به عنوان يك نماد تاريخي ياد شده است. مهدي، نماد صلح، دوستي، آرامش، عدل، نابودي شر، و حاكميت خير و دجال، نماد شرّ، جنگ و خونريزي و فتنه انگيزي به شمار می رفت. از اوايل قرن پنجم هجري به بعد، ظهور شاعران فارسي زبان سبب رشد و بالندگي ادبيات  شد و نشانه هايي از مهدويت نیز در همين دوره و دوره هاي بعد از آن در اشعار دیده مي شود. از این رو مبناي آغاز كار را همين دوره قرار مي دهيم.